Hoe regel je AI-governance onder NIS2, de AI-verordening en de AVG?

Valt AI onder NIS2?

Ja, indirect. NIS2 noemt AI niet, maar de richtlijn gaat over de beveiliging van alle netwerk- en informatiesystemen die een essentiële of belangrijke entiteit gebruikt om haar diensten te leveren. AI-systemen horen daarbij. Alle verplichtingen vind je in onze gids over NIS2 Compliance.

Neem een logistiek bedrijf dat een AI-model routes laat plannen. Binnen een paar weken is de tool bedrijfskritisch, bevat hij persoonsgegevens en heeft hij API-toegang tot kernsystemen. Niemand beoordeelde het risico, want het begon als pilot.

Artikel 21(1) van Richtlijn (EU) 2022/2555 vereist passende en evenredige technische, operationele en organisatorische maatregelen voor de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen, gebaseerd op een multirisicobenadering (all-hazards). Voor AI zijn dit de belangrijkste maatregelen uit artikel 21(2):

• (a) risicoanalyse: neem AI-tools mee in je risicobeoordeling en je inventaris van assets.
• (c) bedrijfscontinuïteit: back-upbeheer en disaster recovery voor processen die van AI afhangen.
• (d) ketenbeveiliging: AI-leveranciers en aanbieders van modellen zijn leveranciers zoals alle andere.
• (i) toegangsbeheer en assetbeheer: wie en wat bij het model, de data en de API-sleutels kan.

Is een AI-systeem betrokken bij een significant incident, dan gelden de meldtermijnen van NIS2-artikel 23 gewoon: 24 uur, 72 uur en één maand. Het bestuur is verantwoordelijk op grond van NIS2-artikel 20.

Hoe passen de AI-verordening, de AVG en NIS2 bij elkaar?

Ze overlappen, maar stellen andere vragen. NIS2: zijn je systemen veilig en weerbaar? De AI-verordening: is de AI veilig en rechtmatig? De AVG: zijn persoonsgegevens beschermd?

Wanneer de AI-verordening geldt

Volgens de implementatietijdlijn van de AI-verordening van de Europese Commissie gelden de verboden en de verplichtingen rond AI-geletterdheid sinds 2 februari 2025, de verplichtingen voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden sinds 2 augustus 2025 en de transparantieregels van artikel 50 vanaf 2 augustus 2026. Na de Digital Omnibus voor AI, waarover de Raad en het Parlement op 7 mei 2026 overeenstemming bereikten, gelden de hoogrisicoregels voor systemen uit bijlage III vanaf 2 december 2027 en voor AI die is ingebouwd in gereguleerde producten vanaf 2 augustus 2028.

Meestal ben je gebruiksverantwoordelijke (deployer): je gebruikt AI die iemand anders heeft gebouwd. Volgens artikel 26 moeten gebruiksverantwoordelijken van hoogrisico-AI de instructies van de aanbieder volgen, getrainde mensen toezicht laten houden, de werking monitoren en systeemlogs minstens zes maanden bewaren.

Wat betekent privacy by design voor AI-systemen?

Je bouwt gegevensbescherming vanaf het begin in het AI-systeem in, in plaats van er later iets aan toe te voegen. AVG-artikel 25(1) verplicht de verwerkingsverantwoordelijke om passende technische en organisatorische maatregelen te nemen, zoals pseudonimisering, zowel bij het ontwerp als tijdens de verwerking.

Voor AI betekent dat vier ontwerpkeuzes:

1. Dataminimalisatie. Geef het model alleen de persoonsgegevens die het nodig heeft. AVG-artikel 25(2) maakt dit de standaard.
2. Doelbinding. Bepaal waar het systeem voor dient. Gebruik prompts, uitvoer of trainingsdata niet voor andere doelen zonder rechtsgrond.
3. Toegangsbeheer. Toegang met minimale rechten (least privilege) tot het model, de databronnen en de API-sleutels, met MFA (meervoudige authenticatie) voor beheerders.
4. Traceerbaarheid. Log invoer, uitvoer, modelversies en configuratiewijzigingen, zodat je kunt uitleggen en reconstrueren wat er is gebeurd.

Controleer voordat je live gaat of je een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) nodig hebt. AVG-artikel 35 vereist een DPIA als een verwerking, met name met nieuwe technologieën, waarschijnlijk een hoog risico voor de rechten van mensen oplevert. Artikel 26(9) van de AI-verordening zegt dat gebruiksverantwoordelijken van hoogrisico-AI de informatie van de aanbieder moeten gebruiken voor die DPIA. Ook waar je data staat is van belang; lees wat datasoevereiniteit is.

Wat zijn de risico's van AI zonder governance?

Er zijn drie soorten: beveiliging, privacy en continuïteit. Alle drie zijn al zichtbaar in cijfers over datalekken.

• Beveiliging. Artikel 15(5) van de AI-verordening noemt de AI-specifieke aanvallen: data poisoning, model poisoning, adversarial examples en aanvallen op vertrouwelijkheid. Uit het IBM Cost of a Data Breach Report 2025 bleek dat 13% van de organisaties datalekken bij AI-modellen of AI-toepassingen meldde. Van die organisaties had 97% geen passende toegangsbeheersing voor AI.
• Privacy. Medewerkers plakken klantdata in tools die je niet beheert. IBM vond dat een op de vijf organisaties een datalek had met shadow AI (AI die medewerkers buiten de IT-afdeling om gebruiken). Dat leverde gemiddeld $ 670.000 extra kosten per datalek op. De Verizon 2026 DBIR, samengevat door Help Net Security, meldt dat 45% van de medewerkers nu regelmatig AI-tools gebruikt en dat 67% van de gebruikers die op bedrijfsapparaten AI gebruikten, een niet-zakelijk account gebruikte.
• Continuïteit. Raak je de configuratie, de prompts of de vectoropslag van een AI-systeem kwijt, dan staat het proces dat ervan afhangt stil. Zitten ze niet in je back-up, dan kun je ze niet terugzetten.

De governance loopt achter: IBM meldt dat 63% van de organisaties met een datalek geen AI-governancebeleid had of er nog aan werkte. Lees ook AI en back-up en de beveiligingsrisico's van AI-browsers.

Hoe bouw je AI-governance die werkt onder NIS2?

Behandel AI als onderdeel van je bestaande NIS2-risicobeheer, niet als apart project. Zes stappen dekken de meeste organisaties.

1. Inventariseer elk AI-systeem, ook shadow AI: welke tools, welke data ze raken, met welke systemen ze verbinden en wie eigenaar is.
2. Classificeer elk systeem volgens de AI-verordening (verboden, hoog risico, transparantieverplichting of minimaal risico) en controleer of AVG-artikel 35 een DPIA vereist.
3. Bouw de waarborgen in: minimalisatie, pseudonimisering, toegang met minimale rechten, MFA voor beheerders en logging, zoals hierboven beschreven.
4. Beoordeel AI-leveranciers volgens NIS2-artikel 21(2)(d): waar data wordt verwerkt, hoe incidenten aan jou worden gemeld en hoe je je data terugkrijgt als je stopt.
5. Neem AI op in back-up en disaster recovery. Dat is je systemen weer draaiend krijgen na een calamiteit. Stel per systeem een RTO (maximale hersteltijd) en RPO (maximaal dataverlies) vast. Maak een back-up van data, configuraties en de servers waarop ze draaien, en test het terugzetten.
6. Wijs eigenaren aan en train je mensen. Artikel 4 van de AI-verordening vereist maatregelen voor AI-geletterdheid. NIS2-artikel 20 vereist dat het bestuur trainingen volgt en toezicht houdt op de maatregelen.

Voor technische maatregelen heeft het Multilayer framework for good cybersecurity practices for AI van ENISA (2023) drie lagen: cyberbeveiligingsbasis, AI-specifieke cyberbeveiliging en sectorspecifieke maatregelen. Voor hersteldoelen lees je RTO en RPO uitgelegd.

Welk bewijs verwachten auditors en toezichthouders?

Bewijs dat de maatregelen werken, niet alleen een beleid dat zegt dat ze bestaan.

Wat je nu kunt doen

AI-governance onder NIS2 is gewoon risicobeheer, toegepast op een nieuw soort systeem: weet welke AI je gebruikt, bescherm de data vanaf het ontwerp, beoordeel de leveranciers en zorg dat je kunt herstellen. Begin met de inventaris.

Mindtime dekt de laag van back-up en herstel. De VM's, Linux-servers, SQL Server-databases en AWS-, Azure- of Google Cloud-workloads waarop je AI-systemen draaien, kun je opnemen in je back-upscope, met onveranderbare kopieën, een air-gapped kopie (zonder verbinding met je netwerk) en granulair herstel. De data blijft in onze eigen Tier III-datacenters in Nederland en Duitsland, onder EU-recht. We zijn ISO 27001- en NEN 7510-gecertificeerd. Lees onze gids over NIS2 Compliance voor hoe dit past bij artikel 21.

Wil je weten of je processen die van AI afhangen terug te zetten zijn? Vraag een gratis assessment aan.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies.